SM TELUGU SPOORTHI • COMPETITIVE EXAM STUDY LIBRARY
Chapter 12 – Chola Empire
చోళ సామ్రాజ్యం
Indian History | South Indian Kingdoms | తెలుగు స్టడీ మెటీరియల్
1. పరిచయం – Introduction
చోళులు (Cholas) దక్షిణ భారతదేశ చరిత్రలో అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందిన రాజవంశాల్లో ఒకరు. ముఖ్యంగా మధ్యయుగ చోళులు తమ పరిపాలనా వ్యవస్థ, దేవాలయ నిర్మాణం, సముద్ర వాణిజ్యం, నౌకాదళం, కళలు మరియు సాహిత్యానికి ప్రసిద్ధి చెందారు.
చోళుల ప్రధాన ప్రాంతం తమిళ ప్రాంతం. కావేరి నది పరివాహక ప్రాంతం వారి రాజ్యానికి వ్యవసాయపరంగా ఎంతో ముఖ్యమైనది. రాజరాజ చోళుడు I, రాజేంద్ర చోళుడు I కాలంలో చోళుల రాజకీయ ప్రభావం విస్తరించింది.
రాజరాజ చోళుడు I – తంజావూరు బృహదీశ్వర దేవాలయం
రాజేంద్ర చోళుడు I – గంగైకొండ చోళపురం
ఉత్తరమేరూరు శాసనాలు – గ్రామ పరిపాలనకు ఆధారాలు
2. చోళుల చారిత్రక నేపథ్యం
చోళుల పేర్లు ప్రాచీన తమిళ సాహిత్యంలోనూ కనిపిస్తాయి. అయితే మధ్యయుగ చోళ సామ్రాజ్యాన్ని బలంగా పునరుద్ధరించిన పాలకుల్లో విజయాలయ చోళుడు ముఖ్యుడు. సుమారు 9వ శతాబ్దంలో అతను తంజావూరును స్వాధీనం చేసుకుని చోళుల అధికారాన్ని బలోపేతం చేశాడు.
- విజయాలయ చోళుడు (Vijayalaya Chola): మధ్యయుగ చోళ శక్తి పునరుద్ధరణలో ప్రముఖుడు.
- ఆదిత్యుడు I (Aditya I): చోళుల అధికార విస్తరణలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించాడు.
- పరాంతకుడు I (Parantaka I): చోళ రాజ్యాన్ని విస్తరించాడు. ఉత్తరమేరూరు శాసనాలు అతని కాలపు గ్రామ పరిపాలన అధ్యయనానికి ముఖ్యమైనవి.
3. రాజరాజ చోళుడు I (Rajaraja Chola I)
రాజరాజ చోళుడు I సుమారు క్రీ.శ. 985–1014 మధ్య పాలించాడు. అతని కాలంలో చోళ రాజ్యం సైనిక, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక రంగాల్లో గొప్ప శక్తిగా ఎదిగింది.
- రాజ్య విస్తరణకు సైన్యాన్ని, నౌకాదళాన్ని ఉపయోగించాడు.
- దక్షిణ భారతదేశంలో చోళుల రాజకీయ ప్రభావాన్ని బలోపేతం చేశాడు.
- శ్రీలంకలోని కొన్ని ప్రాంతాలపై చోళుల ఆధిపత్యాన్ని విస్తరించాడు.
- తంజావూరులో బృహదీశ్వర దేవాలయాన్ని నిర్మింపజేశాడు.
- శాసనాల ద్వారా పరిపాలన, దానాలు, దేవాలయ నిర్వహణ గురించి సమాచారం లభిస్తుంది.
4. రాజేంద్ర చోళుడు I (Rajendra Chola I)
రాజేంద్ర చోళుడు I, రాజరాజ చోళుడు I కుమారుడు. అతను సుమారు క్రీ.శ. 1014లో పాలన చేపట్టి చోళుల సామ్రాజ్య ప్రభావాన్ని మరింత విస్తరించాడు.
- ఉత్తర భారతదేశం వైపు సైనిక యాత్రలు నిర్వహించాడు.
- గంగానది ప్రాంతం వరకు చేసిన యాత్రను స్మరించుకునే విధంగా గంగైకొండ చోళపురం అనే కొత్త రాజధాని నగరాన్ని అభివృద్ధి చేశాడు.
- సముద్ర మార్గాల ద్వారా ఆగ్నేయ ఆసియా ప్రాంతాలతో చోళుల సంబంధాలను బలోపేతం చేశాడు.
- చోళ నౌకాదళం, సముద్ర వాణిజ్య చరిత్రలో అతని పాలన ముఖ్యమైనది.
5. చోళుల పరిపాలనా వ్యవస్థ
చోళ సామ్రాజ్యంలో రాజు ప్రధాన పాలకుడు. రాజ్య నిర్వహణలో అధికారుల వ్యవస్థ, ఆదాయ సేకరణ, భూమి కొలతలు, శాసనాల నమోదు, దేవాలయాలకు సంబంధించిన పరిపాలనా విధానాలు కీలక పాత్ర పోషించాయి.
పరిపాలనా విభాగాలు
- మండలం (Mandalam): పెద్ద ప్రాంతీయ పరిపాలనా విభాగం.
- వలనాడు (Valanadu): మండలంలోని ఉపవిభాగం.
- నాడు (Nadu): గ్రామాల సమూహంతో ఏర్పడిన ప్రాంతీయ విభాగం.
- గ్రామం (Village): స్థానిక పరిపాలనలో ప్రాథమిక స్థాయి.
ప్రాంతం, కాలాన్ని బట్టి పరిపాలనా పదాలు, విభాగాల నిర్మాణం మారవచ్చు.
6. గ్రామ స్వపరిపాలన – Local Self-Government
చోళుల కాలంలో గ్రామస్థాయి సంస్థలు స్థానిక వ్యవహారాల నిర్వహణలో పాత్ర పోషించాయి. ఉత్తరమేరూరు (Uthiramerur) శాసనాలు గ్రామసభల నిర్మాణం, సభ్యుల ఎంపికకు సంబంధించిన కొన్ని నియమాలు, బాధ్యతల గురించి విలువైన సమాచారాన్ని అందిస్తాయి.
- ఊర్ (Ur): సాధారణ గ్రామ సభకు సంబంధించిన పదం.
- సభ (Sabha): కొన్ని బ్రాహ్మణ గ్రామాల్లోని సభ లేదా పరిపాలనా సంస్థ.
- నగరం (Nagaram): వ్యాపారులు లేదా వాణిజ్య కేంద్రాలకు సంబంధించిన సంస్థగా కొన్ని సందర్భాల్లో ఉపయోగించబడింది.
కొన్ని గ్రామసభల్లో కమిటీలకు సభ్యులను ఎంపిక చేసే విధానాలు ఉండేవి. ఉత్తరమేరూరు శాసనాల్లో కనిపించే విధానాన్ని నేటి సార్వత్రిక ప్రజాస్వామ్య ఎన్నికలతో పూర్తిగా సమానంగా చూడకూడదు; ఆ కాలంలో ప్రత్యేక అర్హతలు, పరిమితులు ఉండేవి.
7. వ్యవసాయం, ఆదాయం, వాణిజ్యం
కావేరి నది డెల్టా ప్రాంతం చోళుల ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఎంతో ముఖ్యమైనది. వ్యవసాయం, నీటిపారుదల, భూమి ఆదాయం రాజ్య ఆదాయానికి కీలక ఆధారాలు.
- భూమి కొలతలు, భూమి స్వభావం, పంట దిగుబడుల ఆధారంగా పన్నులు నిర్ణయించే విధానాలు ఉండేవి.
- చెరువులు, కాలువలు, నీటిపారుదల సదుపాయాలు వ్యవసాయానికి తోడ్పడ్డాయి.
- దేవాలయాలు మతపరమైన కేంద్రాలే కాకుండా ఆర్థిక, సామాజిక కార్యకలాపాల్లో కూడా పాత్ర పోషించాయి.
- స్థానిక, విదేశీ వాణిజ్యం ద్వారా వస్తువుల మార్పిడి, వ్యాపార సంబంధాలు అభివృద్ధి చెందాయి.
8. చోళ నౌకాదళం మరియు సముద్ర వాణిజ్యం
చోళులు సముద్ర వాణిజ్యం, నౌకాదళ కార్యకలాపాలకు ప్రసిద్ధి చెందారు. రాజరాజ చోళుడు I, రాజేంద్ర చోళుడు I కాలంలో సముద్ర మార్గాల ద్వారా శ్రీలంక, ఆగ్నేయ ఆసియాలోని కొన్ని ప్రాంతాలతో సంబంధాలు విస్తరించాయి.
- సముద్ర వాణిజ్యం ద్వారా వస్తువులు, సంస్కృతులు, ఆలోచనల మార్పిడి జరిగింది.
- రాజేంద్ర చోళుడు I కాలంలో శ్రీవిజయ ప్రాంతంతో సంబంధం ఉన్న నౌకాదళ యాత్ర ప్రసిద్ధి చెందింది.
- వ్యాపార సంఘాలు దక్షిణ భారతదేశం వెలుపల కూడా కార్యకలాపాలు నిర్వహించాయి.
చోళుల నౌకాదళ శక్తి భారతదేశ సముద్ర చరిత్రలో ముఖ్యమైన అధ్యయన అంశం.
9. చోళుల దేవాలయాలు, కళలు
చోళుల కాలంలో ద్రావిడ దేవాలయ నిర్మాణ శైలి గొప్పగా అభివృద్ధి చెందింది. పెద్ద దేవాలయాలు మతపరమైన కేంద్రాలుగా మాత్రమే కాకుండా శిల్పకళ, చిత్రకళ, సంగీతం, సామాజిక కార్యకలాపాలకు కూడా వేదికలుగా నిలిచాయి.
- బృహదీశ్వర దేవాలయం: తంజావూరు; రాజరాజ చోళుడు I కాలం.
- గంగైకొండ చోళీశ్వర దేవాలయం: గంగైకొండ చోళపురం; రాజేంద్ర చోళుడు I కాలం.
- ఐరావతేశ్వర దేవాలయం: దారాసురం; తరువాతి చోళ కళా సంప్రదాయానికి ప్రసిద్ధి.
తంజావూరు బృహదీశ్వర దేవాలయం, గంగైకొండ చోళపురం, దారాసురంలోని ఐరావతేశ్వర దేవాలయాలు యునెస్కో గుర్తించిన “Great Living Chola Temples” సమూహంలో భాగాలు.
10. ముఖ్యమైన రాజులు – త్వరిత పట్టిక
| రాజు | ప్రధాన ప్రాముఖ్యత |
|---|---|
| విజయాలయ చోళుడు | మధ్యయుగ చోళ శక్తి పునరుద్ధరణలో ముఖ్యుడు. |
| పరాంతకుడు I | రాజ్య విస్తరణ; ఉత్తరమేరూరు శాసనాలకు సంబంధించిన కాలం. |
| రాజరాజ చోళుడు I | తంజావూరు బృహదీశ్వర దేవాలయం; సామ్రాజ్య విస్తరణ. |
| రాజేంద్ర చోళుడు I | గంగైకొండ చోళపురం; ఉత్తర దిశ యాత్రలు; నౌకాదళ యాత్రలు. |
| కులోత్తుంగ చోళుడు I | తరువాతి చోళ చరిత్రలో ముఖ్యమైన పాలకుడు. |
11. ముఖ్యమైన పదాలు – Key Terms
| English Term | తెలుగు అర్థం |
|---|---|
| Empire | సామ్రాజ్యం |
| Dynasty | రాజవంశం |
| Local Self-Government | స్థానిక స్వపరిపాలన |
| Inscription | శాసనం |
| Revenue | రాజ్య ఆదాయం |
| Irrigation | నీటిపారుదల |
| Naval Power | నౌకాదళ శక్తి |
| Temple Architecture | దేవాలయ నిర్మాణ శైలి |
| Trade Guild | వాణిజ్య సంఘం |
12. ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు – 15 Model MCQs
గమనిక: ఇవి సాధన కోసం రూపొందించిన నమూనా ప్రశ్నలు. గత పరీక్షల్లో వచ్చిన ప్రశ్నలుగా భావించవద్దు.
A) విజయాలయ చోళుడు
B) అశోకుడు
C) హర్షవర్ధనుడు
D) కనిష్కుడు
వివరణ: విజయాలయుడు మధ్యయుగ చోళ రాజ్య పునరుద్ధరణలో కీలక పాత్ర పోషించాడు.
A) మధురై
B) తంజావూరు
C) మైసూరు
D) హైదరాబాద్
వివరణ: ఈ ప్రసిద్ధ దేవాలయం తంజావూరులో ఉంది.
A) రాజరాజ చోళుడు I
B) రాజేంద్ర చోళుడు I
C) విజయాలయుడు
D) కులోత్తుంగుడు I
వివరణ: ఈ దేవాలయం రాజరాజ చోళుడు I పాలనలో నిర్మించబడింది.
A) రాజేంద్ర చోళుడు I
B) అక్బర్
C) సముద్రగుప్తుడు
D) కృష్ణదేవరాయలు
వివరణ: రాజేంద్ర చోళుడు తన విజయాల జ్ఞాపకార్థం ఈ రాజధాని నగరాన్ని అభివృద్ధి చేశాడు.
A) ఉత్తరమేరూరు
B) సాంచి
C) సారనాథ్
D) లోథాల్
వివరణ: ఉత్తరమేరూరు శాసనాలు గ్రామసభల విధానాల గురించి సమాచారం అందిస్తాయి.
A) కావేరి డెల్టా
B) థార్ ఎడారి
C) కాశ్మీర్ లోయ మాత్రమే
D) సింధు ఎడారి
వివరణ: కావేరి నది పరివాహక ప్రాంతం వ్యవసాయానికి అనుకూలంగా ఉండేది.
A) నౌకాదళం
B) ఎడారి సైన్యం
C) రథ సైన్యం మాత్రమే
D) పర్వత సైన్యం మాత్రమే
వివరణ: చోళులు సముద్ర మార్గాలపై సైనిక, వాణిజ్య కార్యకలాపాలు నిర్వహించారు.
A) తమిళ ప్రాంతం
B) కాశ్మీర్ ప్రాంతం మాత్రమే
C) గాంధార ప్రాంతం
D) బెంగాల్ మాత్రమే
వివరణ: చోళ రాజ్యం దక్షిణ భారతదేశంలోని తమిళ ప్రాంతంలో ప్రధానంగా అభివృద్ధి చెందింది.
A) గ్రామాల సమూహంతో కూడిన ప్రాంతీయ విభాగం
B) ఒక విదేశీ నౌక
C) ఒక రకమైన నాణెం మాత్రమే
D) రాజు ధరించే కిరీటం
వివరణ: నాడు అనేది స్థానిక పరిపాలనలో ఉపయోగించిన ప్రాంతీయ విభాగం.
A) మతపరమైన కేంద్రాలుగా మాత్రమే ఉండేవి
B) మత, ఆర్థిక, సామాజిక కార్యకలాపాల్లో పాత్ర పోషించాయి
C) కేవలం సైనిక శిబిరాలుగా ఉండేవి
D) వాణిజ్యానికి ఎలాంటి సంబంధం ఉండేది కాదు
వివరణ: దేవాలయాలు మతంతో పాటు ఆర్థిక, సామాజిక వ్యవస్థలో కూడా ముఖ్యమైనవి.
A) రాజరాజ చోళుడు I
B) విజయాలయ చోళుడు
C) పరాంతకుడు I
D) కులోత్తుంగుడు I
వివరణ: రాజేంద్ర చోళుడు I రాజరాజ చోళుడు I కుమారుడు.
A) రాజ్యానికి ప్రధాన ఆదాయ వనరుల్లో ఒకటి కావడం
B) విదేశీ బహుమతులు మాత్రమే రావడం
C) వ్యవసాయం లేకపోవడం
D) నాణేలు వాడకపోవడం
వివరణ: వ్యవసాయం, భూమి పన్నులు రాజ్య ఆదాయానికి ముఖ్యమైనవి.
A) ద్రావిడ శైలి
B) గోతిక్ శైలి
C) రోమన్ శైలి
D) బరోక్ శైలి
వివరణ: చోళ దేవాలయాలు ద్రావిడ నిర్మాణ సంప్రదాయానికి ప్రసిద్ధ ఉదాహరణలు.
A) ఆగ్నేయ ఆసియా
B) దక్షిణ అమెరికా మాత్రమే
C) ఆర్కిటిక్ ప్రాంతం
D) అంటార్కిటికా
వివరణ: చోళుల సముద్ర సంబంధాలు ఆగ్నేయ ఆసియా ప్రాంతాల వరకు విస్తరించాయి.
A) శాసనాలు
B) ఆధునిక సామాజిక మాధ్యమ పోస్టులు
C) రేడియో ప్రసారాలు
D) ఆధునిక వార్తాపత్రికలు మాత్రమే
వివరణ: శాసనాల ద్వారా రాజుల విజయాలు, దానాలు, పరిపాలన గురించి సమాచారం లభిస్తుంది.
13. Quick Revision – త్వరిత పునశ్చరణ
- మధ్యయుగ చోళ శక్తి పునరుద్ధరణ – విజయాలయ చోళుడు.
- బృహదీశ్వర దేవాలయం – తంజావూరు.
- బృహదీశ్వర దేవాలయ నిర్మాణం – రాజరాజ చోళుడు I.
- గంగైకొండ చోళపురం – రాజేంద్ర చోళుడు I.
- ఉత్తరమేరూరు శాసనాలు – గ్రామ పరిపాలన అధ్యయనానికి ముఖ్యమైన ఆధారం.
- చోళుల ఆర్థిక వ్యవస్థ – వ్యవసాయం, భూమి ఆదాయం, వాణిజ్యం.
- చోళుల ప్రత్యేకత – నౌకాదళం, సముద్ర వాణిజ్యం, దేవాలయ నిర్మాణం.
- చోళ దేవాలయాలు – ద్రావిడ నిర్మాణ శైలికి ప్రసిద్ధ ఉదాహరణలు.
14. References – మరింత చదవండి
- UNESCO – Great Living Chola Temples
- Archaeological Survey of India
- Wikimedia Commons – Brihadeeswarar Temple images
- Wikimedia Commons – Gangaikonda Cholapuram images
ఈ పాఠం పోటీ పరీక్షల అధ్యయనం కోసం రూపొందించబడింది. చారిత్రక తేదీలు, సంఘటనల వివరాలు వివిధ ఆధారాల్లో కొంత భిన్నంగా ఉండవచ్చు.
© SM Telugu Spoorthi | Indian History Study Library