SM TELUGU SPOORTHI • COMPETITIVE EXAM STUDY LIBRARY
Khilji and Tughlaq Dynasties
ఖిల్జీ మరియు తుగ్లక్ రాజవంశాలు
Chapter 16 | Medieval Indian History
APPSC Group 1 • Group 2 • Competitive Exams
ఈ పాఠంలో ఏమి నేర్చుకుంటారు?
- ఖిల్జీ రాజవంశం – Khilji Dynasty
- అలావుద్దీన్ ఖిల్జీ పరిపాలన, మార్కెట్ నియంత్రణలు
- తుగ్లక్ రాజవంశం – Tughlaq Dynasty
- ముహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్ ప్రయోగాలు
- ఫిరోజ్ షా తుగ్లక్ పాలన
- కాలక్రమం, ముఖ్యాంశాలు, 15 Model MCQs
1. ఖిల్జీ రాజవంశం | Khilji Dynasty
ఖిల్జీ రాజవంశం ఢిల్లీ సుల్తానుల చరిత్రలో ముఖ్యమైన రాజవంశం. జలాలుద్దీన్ ఫిరోజ్ ఖిల్జీ 1290లో ఖిల్జీ పాలనను ప్రారంభించాడు. ఈ రాజవంశం 1290 నుంచి 1320 వరకు కొనసాగింది.
ముఖ్యమైన పాలకులు
- జలాలుద్దీన్ ఫిరోజ్ ఖిల్జీ (1290–1296): ఖిల్జీ రాజవంశ స్థాపకుడు.
- అలావుద్దీన్ ఖిల్జీ (1296–1316): రాజ్య విస్తరణ, సైనిక సంస్కరణలు, మార్కెట్ నియంత్రణలకు ప్రసిద్ధి.
- కుతుబుద్దీన్ ముబారక్ షా (1316–1320): ఖిల్జీ వంశపు చివరి పాలకులలో ముఖ్యుడు.
2. అలావుద్దీన్ ఖిల్జీ | Alauddin Khilji
అలావుద్దీన్ ఖిల్జీ ఢిల్లీ సుల్తానులలో శక్తివంతమైన పాలకుడు. అతని పాలనలో రాజ్య విస్తరణతో పాటు పరిపాలన, సైన్యం, మార్కెట్లపై కేంద్రీకృత నియంత్రణ పెరిగింది.
ముఖ్యమైన సంస్కరణలు
- మార్కెట్ నియంత్రణలు: ధాన్యం, వస్త్రాలు, గుర్రాలు వంటి వస్తువుల ధరలపై నియంత్రణ విధించాడు.
- సైనిక సంస్కరణలు: సైనికుల వివరాల నమోదు, గుర్రాలకు గుర్తులు వేయడం వంటి పద్ధతులు అమలు చేశాడు.
- మంగోల్ దాడులు: వాయవ్య సరిహద్దుల నుంచి వచ్చిన మంగోల్ దాడులను ఎదుర్కొన్నాడు.
- దక్షిణ భారత దండయాత్రలు: మాలిక్ కాఫూర్ ద్వారా దక్షిణ భారత ప్రాంతాలపై సైనిక దండయాత్రలు జరిగాయి.
- నిర్మాణాలు: ఢిల్లీలో సిరి నగర నిర్మాణం, అలాయ్ దర్వాజా వంటి నిర్మాణాలు అతని కాలంతో సంబంధం కలిగి ఉన్నాయి.
3. తుగ్లక్ రాజవంశం | Tughlaq Dynasty
1320లో ఘియాసుద్దీన్ తుగ్లక్ ఢిల్లీ సింహాసనాన్ని అధిష్ఠించడంతో తుగ్లక్ రాజవంశం ప్రారంభమైంది. సాధారణంగా ఈ రాజవంశ కాలాన్ని 1320–1414గా పేర్కొంటారు.
ముఖ్యమైన పాలకులు
- ఘియాసుద్దీన్ తుగ్లక్ (1320–1325): తుగ్లక్ రాజవంశ స్థాపకుడు; తుగ్లకాబాద్ కోట నిర్మాణంతో సంబంధం కలిగి ఉన్నాడు.
- ముహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్ (1325–1351): రాజధాని మార్పు, టోకెన్ కరెన్సీ వంటి ప్రయోగాలకు ప్రసిద్ధి.
- ఫిరోజ్ షా తుగ్లక్ (1351–1388): కాలువలు, ప్రజా నిర్మాణాలు, సంక్షేమ కార్యక్రమాలకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చాడు.
4. ముహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్ ప్రయోగాలు
- రాజధాని మార్పు: ఢిల్లీ నుంచి దౌలతాబాద్‌కు రాజధానిని మార్చే ప్రయత్నం చేశాడు. దౌలతాబాద్‌ను దేవగిరి అని కూడా పిలిచేవారు.
- టోకెన్ కరెన్సీ: రాగి, ఇత్తడి నాణేలను విలువైన నాణేలతో సమానంగా చలామణి చేయడానికి ప్రయత్నించాడు. నాణేల నకిలీ తయారీ, అమలులోని సమస్యల కారణంగా ఈ ప్రయోగం విఫలమైంది.
- దోఆబ్ ప్రాంతంలో పన్ను: గంగా–యమునా నదుల మధ్య ప్రాంతంలో పన్నుల పెంపు ప్రజల్లో అసంతృప్తికి, పరిపాలనా సమస్యలకు దారితీసింది.
- విదేశీ యాత్రల ప్రణాళికలు: కొన్ని సైనిక యాత్రల ప్రణాళికలు ఆశించిన ఫలితాలను ఇవ్వలేదు. “`
- విదేశీ యాత్రల ప్రణాళికలు: కొన్ని సైనిక యాత్రల ప్రణాళికలు ఆశించిన ఫలితాలను ఇవ్వలేదు.
పరీక్షా సూచన: ముహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్‌ను కొన్నిసార్లు ప్రయోగాత్మక విధానాల పాలకుడిగా వివరిస్తారు. అతని కొన్ని ప్రణాళికలు అమలులో సమస్యలను ఎదుర్కొన్నాయి.
5. ఫిరోజ్ షా తుగ్లక్ | Firoz Shah Tughlaq
- సాగునీటి కాలువలు, తోటలు, పట్టణాలు మరియు ప్రజా నిర్మాణాలకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చాడు.
- ధార్మిక, విద్యా సంస్థలు మరియు సంక్షేమ కార్యక్రమాలకు మద్దతు ఇచ్చాడు.
- పన్నులు, పరిపాలన విషయంలో తనదైన విధానాలను అమలు చేశాడు.
- పాత కట్టడాల మరమ్మతులు, శాసన స్తంభాల తరలింపుతో కూడా సంబంధం కలిగి ఉన్నాడు.
6. ముఖ్యమైన కాలక్రమం | Timeline
1290: జలాలుద్దీన్ ఖిల్జీ పాలనతో ఖిల్జీ రాజవంశం ప్రారంభం.
1296: అలావుద్దీన్ ఖిల్జీ సింహాసనాన్ని అధిష్ఠించాడు.
1316: అలావుద్దీన్ ఖిల్జీ మరణం.
1320: ఘియాసుద్దీన్ తుగ్లక్ పాలనతో తుగ్లక్ రాజవంశం ప్రారంభం.
1325: ముహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్ పాలన ప్రారంభం.
1351: ఫిరోజ్ షా తుగ్లక్ పాలన ప్రారంభం.
1388: ఫిరోజ్ షా తుగ్లక్ మరణం.
1398: తైమూర్ ఢిల్లీపై దాడి చేశాడు.
1414: ఖిజ్ర్ ఖాన్ సయ్యద్ రాజవంశ పాలనను ప్రారంభించాడు.
7. త్వరిత పునశ్చరణ | Quick Revision
- ఖిల్జీ రాజవంశం: 1290–1320
- తుగ్లక్ రాజవంశం: 1320–1414 (సాధారణంగా పేర్కొనే కాలం)
- ఖిల్జీ రాజవంశ స్థాపకుడు: జలాలుద్దీన్ ఫిరోజ్ ఖిల్జీ
- మార్కెట్ నియంత్రణలు: అలావుద్దీన్ ఖిల్జీ
- దౌలతాబాద్‌కు రాజధాని మార్పు ప్రయత్నం: ముహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్
- టోకెన్ కరెన్సీ ప్రయోగం: ముహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్
- కాలువలు, ప్రజా నిర్మాణాలు: ఫిరోజ్ షా తుగ్లక్
- ఢిల్లీపై తైమూర్ దాడి: 1398
8. Model MCQs – అభ్యాస ప్రశ్నలు
గమనిక: ఇవి అభ్యాసం కోసం రూపొందించిన Model Questions మాత్రమే; నిర్దిష్ట గత పరీక్షల నుంచి ధృవీకరించిన ప్రశ్నలుగా భావించవద్దు.
A) 1206 B) 1290 C) 1320 D) 1414
సమాధానం: B) 1290
A) అలావుద్దీన్ ఖిల్జీ B) బల్బన్ C) జలాలుద్దీన్ ఫిరోజ్ ఖిల్జీ D) ఇల్తుత్మిష్
సమాధానం: C) జలాలుద్దీన్ ఫిరోజ్ ఖిల్జీ
A) అలావుద్దీన్ ఖిల్జీ B) ఫిరోజ్ షా తుగ్లక్ C) రజియా సుల్తానా D) ఇబ్రహీం లోడి
సమాధానం: A) అలావుద్దీన్ ఖిల్జీ
A) అశోకుడు B) అలావుద్దీన్ ఖిల్జీ C) అక్బర్ D) షేర్ షా
సమాధానం: B) అలావుద్దీన్ ఖిల్జీ
A) అలావుద్దీన్ ఖిల్జీ B) బాబర్ C) ఫిరోజ్ షా తుగ్లక్ D) హుమాయూన్
సమాధానం: A) అలావుద్దీన్ ఖిల్జీ
A) 1206 B) 1290 C) 1320 D) 1526
సమాధానం: C) 1320
A) ఘియాసుద్దీన్ తుగ్లక్ B) ముహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్ C) ఫిరోజ్ షా తుగ్లక్ D) ఖిజ్ర్ ఖాన్
సమాధానం: A) ఘియాసుద్దీన్ తుగ్లక్
A) అలావుద్దీన్ ఖిల్జీ B) ముహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్ C) ఫిరోజ్ షా తుగ్లక్ D) బల్బన్
సమాధానం: B) ముహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్
A) అక్బర్ B) ఇల్తుత్మిష్ C) ముహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్ D) షాజహాన్
సమాధానం: C) ముహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్
A) పాటలీపుత్రం B) దేవగిరి C) కాంచీపురం D) తక్షశిల
సమాధానం: B) దేవగిరి
A) ఫిరోజ్ షా తుగ్లక్ B) జలాలుద్దీన్ ఖిల్జీ C) కుతుబుద్దీన్ ఐబక్ D) రజియా సుల్తానా
సమాధానం: A) ఫిరోజ్ షా తుగ్లక్
A) 1290 B) 1320 C) 1398 D) 1414
సమాధానం: C) 1398
A) 1206 B) 1290 C) 1320 D) 1414
సమాధానం: C) 1320
A) 1296 B) 1325 C) 1351 D) 1398
సమాధానం: C) 1351
A) ఖిజ్ర్ ఖాన్ B) మాలిక్ కాఫూర్ C) బల్బన్ D) రజియా సుల్తానా
సమాధానం: A) ఖిజ్ర్ ఖాన్
9. మరింత చదవండి | Further Reading
- Encyclopaedia Britannica – చారిత్రక నేపథ్యం కోసం.
- Wikimedia Commons – చారిత్రక కట్టడాల చిత్రాల కోసం.
- SM Telugu Spoorthi – Competitive Exam Study Library
SM Telugu Spoorthi • Telugu + English Competitive Exam Study Material
2 thoughts on “Khilji and Tughlaq Dynasties in Telugu | Chapter 16”