SM TELUGU SPOORTHI | COMPETITIVE EXAM STUDY LIBRARY
Mughal Empire
మొఘల్ సామ్రాజ్యం
Chapter 18 | Medieval Indian History
APPSC Group 1 | Group 2 | Competitive Exams
ఈ అధ్యాయంలో నేర్చుకునే అంశాలు
- మొఘల్ సామ్రాజ్య స్థాపన
- బాబర్, హుమాయూన్ పాలన
- అక్బర్ పరిపాలన మరియు మత విధానం
- జహంగీర్, షాజహాన్, ఔరంగజేబు
- మొఘల్ పరిపాలన, కళలు, వాస్తుశిల్పం
- కాలక్రమం మరియు 15 Model MCQs
1. మొఘల్ సామ్రాజ్య పరిచయం | Introduction
మొఘల్ సామ్రాజ్యం భారతదేశ చరిత్రలో ప్రముఖమైన మధ్యయుగ సామ్రాజ్యాలలో ఒకటి. 1526లో బాబర్ మొదటి పానిపట్ యుద్ధంలో ఇబ్రహీం లోడిని ఓడించి ఉత్తర భారతదేశంలో మొఘల్ అధికారానికి పునాది వేశాడు.
మొఘల్ పాలకుల కాలంలో పరిపాలన, వ్యవసాయ ఆదాయం, చిత్రకళ, సాహిత్యం, నిర్మాణ కళలు గణనీయంగా అభివృద్ధి చెందాయి. అక్బర్ కాలంలో సామ్రాజ్యం విస్తరించగా, షాజహాన్ కాలంలో ప్రసిద్ధ నిర్మాణాలు వెలిశాయి.
2. బాబర్ | Babur (1526–1530)
- బాబర్ మొఘల్ సామ్రాజ్య స్థాపకుడు.
- అతను మధ్య ఆసియాలోని ఫెర్గానా ప్రాంతానికి చెందినవాడు.
- 1526లో జరిగిన మొదటి పానిపట్ యుద్ధంలో ఇబ్రహీం లోడిని ఓడించాడు.
- 1527లో ఖాన్వా యుద్ధంలో రాణా సంగాను ఓడించాడు.
- 1528లో చందేరి యుద్ధంలో మెదిని రాయ్‌పై విజయం సాధించాడు.
- బాబర్ తన ఆత్మకథను తుజుక్-ఇ-బాబురీ లేదా బాబర్‌నామా పేరుతో రాశాడు.
3. హుమాయూన్ | Humayun (1530–1540; 1555–1556)
- హుమాయూన్ బాబర్ కుమారుడు.
- షేర్ షా సూరి చేతిలో 1539లో చౌసా యుద్ధంలో, 1540లో కన్నౌజ్ యుద్ధంలో ఓడిపోయాడు.
- ఈ ఓటముల తరువాత హుమాయూన్ భారతదేశాన్ని విడిచి కొంతకాలం ప్రవాసంలో ఉన్నాడు.
- 1555లో తిరిగి ఢిల్లీని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
- 1556లో హుమాయూన్ మరణించడంతో అక్బర్ సింహాసనాన్ని అధిష్ఠించాడు.
4. అక్బర్ | Akbar (1556–1605)
అక్బర్ మొఘల్ సామ్రాజ్యాన్ని బలోపేతం చేసిన ప్రముఖ పాలకుడు. అతను 1556లో సింహాసనాన్ని అధిష్ఠించాడు. ప్రారంభంలో బైరామ్ ఖాన్ అతనికి సంరక్షకుడిగా వ్యవహరించాడు.
- రెండవ పానిపట్ యుద్ధం (1556): అక్బర్ సైన్యం హేమును ఓడించింది.
- మత విధానం: వివిధ మతాల ప్రజలతో సహకారం పెంపొందించడానికి ప్రయత్నించాడు.
- రాజపుత్రులతో సంబంధాలు: అనేక రాజపుత్ర రాజ్యాలతో రాజకీయ సంబంధాలు ఏర్పరచుకున్నాడు.
- మన్సబ్దారీ వ్యవస్థ: సైనిక, పరిపాలనా అధికారుల హోదా మరియు బాధ్యతలను నిర్ణయించే వ్యవస్థను అభివృద్ధి చేశాడు.
- రెవెన్యూ విధానం: రాజా టోడర్ మల్‌తో సంబంధం ఉన్న భూమి ఆదాయ విధానాలకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చాడు.
- దీన్-ఇ-ఇలాహీ: 1582లో ప్రారంభించిన పరిమిత సభ్యత్వం కలిగిన ఆధ్యాత్మిక మార్గం.
- ఫతేపూర్ సిక్రీ: అక్బర్ పాలనలో ముఖ్యమైన రాజధాని కేంద్రంగా అభివృద్ధి చెందింది.
5. జహంగీర్ | Jahangir (1605–1627)
- జహంగీర్ అక్బర్ కుమారుడు.
- అతని అసలు పేరు సలీం.
- అతని పాలనలో మొఘల్ చిత్రకళ మరింత అభివృద్ధి చెందింది.
- నూర్ జహాన్ రాజదర్బారులో గణనీయమైన రాజకీయ ప్రభావాన్ని చూపించింది.
- జహంగీర్ తన ఆత్మకథను తుజుక్-ఇ-జహంగీరీ పేరుతో రాశాడు.
6. షాజహాన్ | Shah Jahan (1628–1658)
- షాజహాన్ మొఘల్ వాస్తుశిల్పానికి ప్రసిద్ధి చెందిన పాలకుడు.
- ఆగ్రాలోని తాజ్ మహల్‌ను ముంతాజ్ మహల్ స్మారకంగా నిర్మింపజేశాడు.
- ఢిల్లీలోని ఎర్రకోట, జామా మసీదు నిర్మాణాలు అతని పాలనతో సంబంధం కలిగి ఉన్నాయి.
- షాజహాన్ పాలనలో మొఘల్ నిర్మాణ కళ వైభవాన్ని సంతరించుకుంది.
- 1658లో అతని కుమారుడు ఔరంగజేబు అధికారాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
7. ఔరంగజేబు | Aurangzeb (1658–1707)
- ఔరంగజేబు మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని విస్తారమైన ప్రాంతాలను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్నాడు.
- అతని పాలనలో దక్కన్ ప్రాంతంలో దీర్ఘకాలిక సైనిక యుద్ధాలు జరిగాయి.
- మరాఠా శక్తితో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి దీర్ఘకాలిక పోరాటం కొనసాగింది.
- అతని చివరి సంవత్సరాల్లో యుద్ధ ఖర్చులు, ప్రాంతీయ ప్రతిఘటనలు సామ్రాజ్యంపై ఒత్తిడిని పెంచాయి.
- 1707లో ఔరంగజేబు మరణించిన తరువాత మొఘల్ కేంద్ర అధికారం క్రమంగా బలహీనపడింది.
8. మొఘల్ పరిపాలన | Mughal Administration
- చక్రవర్తి: సామ్రాజ్యానికి అత్యున్నత పాలకుడు.
- మన్సబ్దారీ వ్యవస్థ: అధికారుల హోదా, సైనిక బాధ్యతలను నిర్ణయించే విధానం.
- జాగీర్: అధికారులకు జీతం లేదా బాధ్యతల నిర్వహణకు ఆదాయం కేటాయించే విధానం; ఇది సాధారణంగా భూమిపై ఆదాయ హక్కులతో సంబంధం కలిగి ఉండేది.
- భూమి ఆదాయం: వ్యవసాయ ఆదాయం సామ్రాజ్య ఆర్థిక వ్యవస్థకు ముఖ్య ఆధారం.
- ప్రాంతీయ పరిపాలన: సామ్రాజ్యాన్ని సుబాలుగా విభజించి అధికారులు పరిపాలించేవారు.
9. మొఘల్ కళలు మరియు వాస్తుశిల్పం
- తాజ్ మహల్: ఆగ్రా; షాజహాన్ పాలనలో నిర్మించబడింది.
- ఫతేపూర్ సిక్రీ: అక్బర్ కాలంలోని ముఖ్యమైన చారిత్రక నగరం.
- ఎర్రకోట, ఢిల్లీ: షాజహాన్ పాలనలో నిర్మాణం ప్రారంభమైంది.
- మొఘల్ చిత్రకళ: జహంగీర్ కాలంలో ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం పొందింది.
- బాబర్‌నామా: బాబర్ ఆత్మకథ; మధ్య ఆసియా మరియు భారతదేశ చరిత్రకు ముఖ్యమైన ఆధారం.
10. ముఖ్యమైన కాలక్రమం | Timeline
1526: మొదటి పానిపట్ యుద్ధం; బాబర్ విజయం.
1527: ఖాన్వా యుద్ధంలో బాబర్ విజయం.
1530: బాబర్ మరణం; హుమాయూన్ పాలన ప్రారంభం.
1540: కన్నౌజ్ యుద్ధంలో హుమాయూన్ ఓటమి.
1555: హుమాయూన్ ఢిల్లీని తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
1556: రెండవ పానిపట్ యుద్ధం; అక్బర్ పాలన బలోపేతమైంది.
1582: అక్బర్ దీన్-ఇ-ఇలాహీని ప్రారంభించాడు.
1605: అక్బర్ మరణం; జహంగీర్ పాలన ప్రారంభం.
1628: షాజహాన్ పాలన ప్రారంభం.
1658: ఔరంగజేబు అధికారాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
1707: ఔరంగజేబు మరణం.
11. త్వరిత పునశ్చరణ | Quick Revision
- మొఘల్ సామ్రాజ్య స్థాపకుడు: బాబర్
- మొదటి పానిపట్ యుద్ధం: 1526
- ఖాన్వా యుద్ధం: 1527
- హుమాయూన్‌ను ఓడించిన పాలకుడు: షేర్ షా సూరి
- అక్బర్ పాలన: 1556–1605
- దీన్-ఇ-ఇలాహీ ప్రారంభం: 1582
- జహంగీర్ అసలు పేరు: సలీం
- తాజ్ మహల్ నిర్మించిన పాలకుడు: షాజహాన్
- ఔరంగజేబు మరణించిన సంవత్సరం: 1707
12. Model MCQs – అభ్యాస ప్రశ్నలు
గమనిక: ఇవి అభ్యాసం కోసం రూపొందించిన నమూనా ప్రశ్నలు మాత్రమే. నిర్దిష్ట గత పరీక్షల నుంచి ధృవీకరించిన ప్రశ్నలు కావు.
A) అక్బర్ B) బాబర్ C) హుమాయూన్ D) షాజహాన్
సమాధానం: B) బాబర్
A) 1526 B) 1527 C) 1556 D) 1605
సమాధానం: A) 1526
A) రాణా సంగాను B) హేమును C) ఇబ్రహీం లోడిని D) షేర్ షా సూరిని
సమాధానం: C) ఇబ్రహీం లోడి
A) 1526 B) 1527 C) 1540 D) 1556
సమాధానం: B) 1527
A) అక్బర్ B) బాబర్ C) షేర్ షా సూరి D) జహంగీర్
సమాధానం: C) షేర్ షా సూరి
A) 1526 B) 1530 C) 1556 D) 1605
సమాధానం: C) 1556
A) 1527 B) 1540 C) 1556 D) 1582
సమాధానం: C) 1556
A) బైరామ్ ఖాన్ B) రాజా టోడర్ మల్ C) తాన్సేన్ D) బీర్బల్
సమాధానం: B) రాజా టోడర్ మల్
A) బాబర్ B) హుమాయూన్ C) అక్బర్ D) ఔరంగజేబు
సమాధానం: C) అక్బర్
A) ఖుర్రం B) సలీం C) దారా D) ముహమ్మద్
సమాధానం: B) సలీం
A) అక్బర్ B) జహంగీర్ C) షాజహాన్ D) ఔరంగజేబు
సమాధానం: C) షాజహాన్
A) జహంగీర్ B) ఇబ్రహీం లోడి C) బహ్లుల్ లోడి D) ఖిజ్ర్ ఖాన్
సమాధానం: A) జహంగీర్
A) సముద్ర వాణిజ్యం మాత్రమే B) అధికారుల హోదా మరియు సైనిక బాధ్యతలు C) దేవాలయ నిర్మాణం D) నాణేల తయారీ మాత్రమే
సమాధానం: B) అధికారుల హోదా మరియు సైనిక బాధ్యతలు
A) 1605 B) 1628 C) 1658 D) 1707
సమాధానం: D) 1707
A) అక్బర్‌నామా B) బాబర్‌నామా C) తుజుక్-ఇ-జహంగీరీ D) హర్షచరితం
సమాధానం: B) బాబర్‌నామా
13. మరింత చదవండి | Further Reading
- Encyclopaedia Britannica – Mughal Dynasty
- Wikimedia Commons – Historical Images
- SM Telugu Spoorthi – Competitive Exam Study Library
SM Telugu Spoorthi | Telugu + English Competitive Exam Study Material
1 thought on “Mughal Empire in Telugu | మొఘల్ సామ్రాజ్యం | Chapter 18”