Chapter 11 – Fundamental Duties | భారత రాజ్యాంగం – మౌలిక విధులు

CHAPTER 11 – FUNDAMENTAL DUTIES

భారత రాజ్యాంగం – మౌలిక విధులు

APPSC Group 1 • APPSC Group 2 • AP Police • Competitive Exams

Indian Polity Study Material

1. పరిచయం – Introduction

భారత రాజ్యాంగం పౌరులకు కొన్ని హక్కులను కల్పించడంతో పాటు, దేశం పట్ల మరియు సమాజం పట్ల బాధ్యతలను కూడా గుర్తుచేస్తుంది. ఈ బాధ్యతలను మౌలిక విధులు (Fundamental Duties) అంటారు.

భారత రాజ్యాంగంలోని Part IVA – Article 51Aలో మౌలిక విధులు పొందుపరచబడ్డాయి. ప్రస్తుతం భారత పౌరులకు సంబంధించిన మొత్తం 11 మౌలిక విధులు ఉన్నాయి.

దేశ ఐక్యత, జాతీయ చిహ్నాల గౌరవం, పర్యావరణ పరిరక్షణ, శాస్త్రీయ దృక్పథం, మహిళల గౌరవం, పిల్లల విద్య వంటి అంశాలు వీటిలో ముఖ్యమైనవి.

2. ముఖ్యమైన రాజ్యాంగ వివరాలు

అంశం	వివరాలు
రాజ్యాంగ భాగం	Part IVA
రాజ్యాంగ అధికరణం	Article 51A
మౌలిక విధులు చేర్చిన సవరణ	42వ రాజ్యాంగ సవరణ, 1976
మొదట చేర్చిన విధులు	10
11వ విధిని చేర్చిన సవరణ	86వ రాజ్యాంగ సవరణ, 2002
ప్రస్తుతం విధుల సంఖ్య	11
వర్తించేవారు	భారత పౌరులు
ప్రేరణ పొందిన రాజ్యాంగం	సోవియట్ యూనియన్ (USSR) రాజ్యాంగం
మొదటి 10 విధుల చేర్పు అమలులోకి వచ్చిన తేదీ	3 జనవరి 1977

గమనిక: 42వ సవరణ 1976లో ఆమోదించబడింది. మౌలిక విధుల నిబంధన 3 జనవరి 1977 నుంచి అమల్లోకి వచ్చింది.

3. మౌలిక విధుల చరిత్ర – Background

1976: స్వరణ్ సింగ్ కమిటీ (Swaran Singh Committee) సిఫార్సుల నేపథ్యంలో 42వ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా మౌలిక విధులు చేర్చబడ్డాయి.
42వ సవరణ: రాజ్యాంగంలో Part IVA చేర్చి Article 51A కింద మొదట 10 విధులను పొందుపరిచారు.
86వ సవరణ, 2002: తల్లిదండ్రులు లేదా సంరక్షకులు 6–14 సంవత్సరాల పిల్లలకు విద్యావకాశాలు కల్పించాలనే 11వ విధిని చేర్చింది.
2009 – RTE Act: పిల్లల ఉచిత, నిర్బంధ విద్యకు సంబంధించిన చట్టం అమలులోకి వచ్చింది; Article 21A కింద విద్యా హక్కుకు ఇది సంబంధించింది.

4. Article 51A – మొత్తం 11 మౌలిక విధులు

క్రింది విధులు పరీక్షల దృష్ట్యా ముఖ్యమైనవి. ప్రతి విధి పక్కన దాని సులభమైన తెలుగు అర్థం ఇవ్వబడింది.

(a) రాజ్యాంగం, జాతీయ పతాకం, జాతీయ గీతాన్ని గౌరవించడం

రాజ్యాంగాన్ని పాటించడం, దాని ఆదర్శాలు మరియు సంస్థలను గౌరవించడం, జాతీయ పతాకం (National Flag), జాతీయ గీతం (National Anthem) పట్ల గౌరవం చూపడం.

(b) స్వాతంత్ర్య పోరాట ఆదర్శాలను అనుసరించడం

భారత స్వాతంత్ర్య పోరాటానికి ప్రేరణనిచ్చిన గొప్ప ఆదర్శాలను గౌరవించి ఆచరించడం.

(c) దేశ సార్వభౌమత్వం, ఐక్యత, సమగ్రతను కాపాడటం

Sovereignty, Unity and Integrity of India ను నిలబెట్టడం మరియు రక్షించడం.

(d) దేశాన్ని రక్షించడం

దేశ రక్షణకు అవసరమైనప్పుడు పిలుపునందుకుని జాతీయ సేవ అందించడం.

(e) సామరస్యం పెంపొందించడం, మహిళల గౌరవాన్ని కాపాడటం

మత, భాష, ప్రాంతీయ భేదాలకు అతీతంగా సోదరభావాన్ని పెంపొందించడం. మహిళల గౌరవానికి భంగం కలిగించే ఆచారాలను విడిచిపెట్టడం.

(f) సమ్మిళిత సంస్కృతిని పరిరక్షించడం

భారతదేశపు వైవిధ్యభరితమైన సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని (Composite Culture) విలువైనదిగా భావించి కాపాడటం.

(g) పర్యావరణాన్ని రక్షించడం

అడవులు, సరస్సులు, నదులు, వన్యప్రాణులతో సహా సహజ పర్యావరణాన్ని పరిరక్షించి మెరుగుపరచడం; జీవుల పట్ల కరుణ కలిగి ఉండటం.

(h) శాస్త్రీయ దృక్పథాన్ని అభివృద్ధి చేయడం

Scientific Temper, Humanism, Spirit of Inquiry and Reform అంటే శాస్త్రీయ ఆలోచన, మానవతావాదం, ప్రశ్నించే మరియు సంస్కరణలు చేపట్టే దృక్పథాన్ని పెంపొందించడం.

(i) ప్రజా ఆస్తిని కాపాడటం, హింసను విడిచిపెట్టడం

ప్రభుత్వ మరియు ప్రజా ఆస్తులను రక్షించడం; హింసకు దూరంగా ఉండటం.

(j) అన్ని రంగాల్లో ఉన్నత ప్రమాణాలను సాధించడానికి కృషి చేయడం

వ్యక్తిగతంగా, సమష్టిగా ప్రతి రంగంలో శ్రేష్ఠత (Excellence) సాధిస్తూ దేశాన్ని ఉన్నత స్థాయికి తీసుకెళ్లడం.

(k) 6–14 సంవత్సరాల పిల్లలకు విద్యావకాశాలు కల్పించడం

తల్లిదండ్రులు లేదా సంరక్షకులు తమ పిల్లలకు లేదా సంరక్షణలో ఉన్న పిల్లలకు 6 నుంచి 14 సంవత్సరాల మధ్య విద్యావకాశాలు కల్పించాలి.

5. ముఖ్యమైన Articles & Constitutional Amendments

Article / Amendment	విషయం
Article 21A	6–14 సంవత్సరాల పిల్లలకు విద్యా హక్కు
Article 51A(a)	రాజ్యాంగం, జాతీయ పతాకం, జాతీయ గీతం పట్ల గౌరవం
Article 51A(e)	సామరస్యం, మహిళల గౌరవం
Article 51A(g)	పర్యావరణ పరిరక్షణ
Article 51A(h)	శాస్త్రీయ దృక్పథం
Article 51A(i)	ప్రజా ఆస్తి పరిరక్షణ, హింసకు దూరంగా ఉండటం
42వ సవరణ, 1976	మొదటి 10 మౌలిక విధుల చేర్పు
86వ సవరణ, 2002	11వ విధి చేర్పు; Article 21A ప్రవేశపెట్టడం

6. మౌలిక విధుల ప్రత్యేక లక్షణాలు

మౌలిక విధులు రాజ్యాంగంలోని Part IVAలో ఉన్నాయి.
Article 51A కింద ఇవి భారత పౌరులకు వర్తిస్తాయి.
విధులు పౌరుల బాధ్యతలను గుర్తుచేస్తాయి; హక్కులు మరియు విధులు పరస్పరం సహకరిస్తాయి.
మౌలిక విధులు స్వతహాగా నేరుగా కోర్టులో అమలు చేయించుకునే హక్కులుగా రూపొందించబడలేదు.
అయితే, పార్లమెంట్ చట్టాలు రూపొందించవచ్చు. చట్టబద్ధమైన విధిని ఉల్లంఘించిన సందర్భంలో సంబంధిత చట్టం ప్రకారం చర్యలు ఉండవచ్చు.
మౌలిక విధులు రాజ్యాంగ వ్యాఖ్యానంలో, చట్టాల సమీక్షలో సందర్భానుసారం ఉపయోగపడవచ్చు.

7. Fundamental Rights vs Fundamental Duties

అంశం	Fundamental Rights	Fundamental Duties
తెలుగు పేరు	మౌలిక హక్కులు	మౌలిక విధులు
రాజ్యాంగ భాగం	Part III	Part IVA
Articles	12–35	51A
ప్రధాన ఉద్దేశం	వ్యక్తి స్వేచ్ఛలు, హక్కుల రక్షణ	పౌరుల బాధ్యతలను గుర్తుచేయడం
న్యాయపరమైన అమలు	అనేక హక్కులను కోర్టుల ద్వారా అమలు చేయించుకోవచ్చు	స్వతహాగా నేరుగా కోర్టులో అమలు చేయించుకునే హక్కులుగా లేవు

8. పరీక్షల్లో తరచుగా అడిగే ముఖ్యమైన పాయింట్లు

Article 51A = Fundamental Duties.
Part IVA = మౌలిక విధులు.
42వ సవరణ – 1976 = మొదటి 10 విధులు.
86వ సవరణ – 2002 = 11వ విధి.
11వ విధి = 6–14 సంవత్సరాల పిల్లలకు విద్యావకాశాలు కల్పించడం.
Article 21A = 6–14 సంవత్సరాల పిల్లల విద్యా హక్కు.
Article 51A(g) = పర్యావరణ పరిరక్షణ.
Article 51A(h) = శాస్త్రీయ దృక్పథం.
Article 51A(i) = ప్రజా ఆస్తి పరిరక్షణ, హింసను విడిచిపెట్టడం.
మౌలిక విధులు భారత పౌరులకు సంబంధించినవి; విదేశీయులకు Article 51A కింద పౌరుల విధులుగా వర్తించవు.

9. Practice MCQs – అభ్యాస ప్రశ్నలు

ప్రతి ప్రశ్నకు నాలుగు ఎంపికలు ఉన్నాయి. సమాధానాన్ని వెంటనే తనిఖీ చేసుకుని వివరణ చదవండి.

Q1. భారత రాజ్యాంగంలో మౌలిక విధులు ఏ Articleలో ఉన్నాయి?

A) Article 14

B) Article 21

C) Article 51A

D) Article 32

సరైన సమాధానం: C) Article 51A
వివరణ: Article 51A మౌలిక విధులను పేర్కొంటుంది.

Q2. మౌలిక విధులు రాజ్యాంగంలోని ఏ భాగంలో ఉన్నాయి?

A) Part II

B) Part III

C) Part IVA

D) Part V

సరైన సమాధానం: C) Part IVA
వివరణ: Part IVAలో Article 51A కింద మౌలిక విధులు పొందుపరచబడ్డాయి.

Q3. మొదటి 10 మౌలిక విధులను ఏ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా చేర్చారు?

A) 24వ సవరణ

B) 42వ సవరణ

C) 44వ సవరణ

D) 86వ సవరణ

సరైన సమాధానం: B) 42వ సవరణ
వివరణ: 42వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం, 1976 ద్వారా మొదటి 10 విధులు చేర్చబడ్డాయి.

Q4. ప్రస్తుతం భారత రాజ్యాంగంలో ఎన్ని మౌలిక విధులు ఉన్నాయి?

A) 8

B) 10

C) 11

D) 12

సరైన సమాధానం: C) 11
వివరణ: మొదట 10 విధులు ఉండేవి. 86వ సవరణ ద్వారా మరో విధి చేర్చబడింది.

Q5. మౌలిక విధులు ఏ కమిటీ సిఫార్సుల నేపథ్యంలో చేర్చబడ్డాయి?

A) సర్కారియా కమిటీ

B) స్వరణ్ సింగ్ కమిటీ

C) మండల్ కమిషన్

D) కోఠారి కమిషన్

సరైన సమాధానం: B) స్వరణ్ సింగ్ కమిటీ
వివరణ: 1976లో మౌలిక విధుల చేర్పునకు స్వరణ్ సింగ్ కమిటీ సిఫార్సులు ముఖ్య నేపథ్యంగా నిలిచాయి.

Q6. 11వ మౌలిక విధిని ఏ సవరణ ద్వారా చేర్చారు?

A) 42వ సవరణ

B) 44వ సవరణ

C) 73వ సవరణ

D) 86వ సవరణ

సరైన సమాధానం: D) 86వ సవరణ
వివరణ: 86వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం, 2002 ద్వారా Article 51A(k) చేర్చబడింది.

Q7. పిల్లలకు విద్యావకాశాలు కల్పించాల్సిన విధి ఏ వయస్సు వారికి సంబంధించింది?

A) 3–6 సంవత్సరాలు

B) 6–14 సంవత్సరాలు

C) 14–18 సంవత్సరాలు

D) 18–21 సంవత్సరాలు

సరైన సమాధానం: B) 6–14 సంవత్సరాలు
వివరణ: Article 51A(k) తల్లిదండ్రులు లేదా సంరక్షకులపై 6–14 సంవత్సరాల పిల్లలకు విద్యావకాశాలు కల్పించే బాధ్యతను ఉంచుతుంది.

Q8. పర్యావరణాన్ని రక్షించాల్సిన మౌలిక విధి ఏది?

A) Article 51A(a)

B) Article 51A(c)

C) Article 51A(g)

D) Article 51A(k)

సరైన సమాధానం: C) Article 51A(g)
వివరణ: అడవులు, నదులు, సరస్సులు, వన్యప్రాణులు సహా పర్యావరణ పరిరక్షణను ఈ విధి పేర్కొంటుంది.

Q9. శాస్త్రీయ దృక్పథం (Scientific Temper) ఏ విధిలో ఉంది?

A) 51A(d)

B) 51A(e)

C) 51A(h)

D) 51A(j)

సరైన సమాధానం: C) 51A(h)
వివరణ: శాస్త్రీయ ఆలోచన, మానవతావాదం, ప్రశ్నించే దృక్పథాన్ని అభివృద్ధి చేయడం ఈ విధి లక్ష్యం.

Q10. ప్రజా ఆస్తిని కాపాడటం, హింసను విడిచిపెట్టడం ఏ విధి?

A) 51A(f)

B) 51A(g)

C) 51A(i)

D) 51A(k)

సరైన సమాధానం: C) 51A(i)
వివరణ: ప్రజా ఆస్తిని రక్షించడం మరియు హింసను విడిచిపెట్టడం Article 51A(i)లో ఉన్నాయి.

Q11. మౌలిక విధులు ప్రధానంగా ఎవరికి వర్తిస్తాయి?

A) భారత పౌరులకు

B) భారతదేశంలో ఉన్న విదేశీయులందరికీ

C) ప్రభుత్వ ఉద్యోగులకు మాత్రమే

D) ప్రజాప్రతినిధులకు మాత్రమే

సరైన సమాధానం: A) భారత పౌరులకు
వివరణ: Article 51Aలో పేర్కొన్న మౌలిక విధులు భారత పౌరుల విధులు.

Q12. పిల్లల విద్యా హక్కును పేర్కొనే Article ఏది?

A) Article 19

B) Article 21A

C) Article 25

D) Article 51

సరైన సమాధానం: B) Article 21A
వివరణ: Article 21A ప్రకారం 6–14 సంవత్సరాల పిల్లలకు ఉచిత, నిర్బంధ విద్య హక్కు కల్పించబడింది.

Q13. మహిళల గౌరవానికి భంగం కలిగించే ఆచారాలను విడిచిపెట్టడం ఏ విధిలో ఉంది?

A) 51A(b)

B) 51A(e)

C) 51A(h)

D) 51A(j)

సరైన సమాధానం: B) 51A(e)
వివరణ: Article 51A(e) సామరస్యం, సోదరభావం పెంపొందించడంతో పాటు మహిళల గౌరవాన్ని కించపరిచే ఆచారాలను విడిచిపెట్టాలని చెబుతుంది.

Q14. మౌలిక విధులు స్వతహాగా నేరుగా కోర్టులో అమలు చేయించుకునే హక్కులా?

A) అవును, అన్ని సందర్భాల్లో

B) కాదు; అవి స్వతహాగా నేరుగా కోర్టులో అమలు చేయించుకునే హక్కులుగా రూపొందించబడలేదు

C) రాష్ట్రపతికి మాత్రమే వర్తిస్తాయి

D) అత్యవసర పరిస్థితుల్లో మాత్రమే హక్కులవుతాయి

సరైన సమాధానం: B)
వివరణ: మౌలిక విధులు స్వతహాగా నేరుగా కోర్టులో అమలు చేయించుకునే హక్కులు కావు. అయితే వాటికి సంబంధించిన చట్టపరమైన నిబంధనలు అమలులో ఉండవచ్చు.

Q15. దేశ సార్వభౌమత్వం, ఐక్యత, సమగ్రతను కాపాడటం ఏ విధి?

A) 51A(a)

B) 51A(c)

C) 51A(f)

D) 51A(i)

సరైన సమాధానం: B) 51A(c)
వివరణ: దేశ Sovereignty, Unity and Integrity ను కాపాడటం Article 51A(c)లో పేర్కొనబడింది.

10. త్వరిత పునశ్చరణ – Quick Revision

మౌలిక విధులు – Article 51A.
రాజ్యాంగ భాగం – Part IVA.
మొదటి 10 విధులు – 42వ సవరణ, 1976.
11వ విధి – 86వ సవరణ, 2002.
పిల్లల విద్యా హక్కు – Article 21A.
పర్యావరణం – Article 51A(g).
శాస్త్రీయ దృక్పథం – Article 51A(h).
ప్రజా ఆస్తి – Article 51A(i).
మహిళల గౌరవం, సామరస్యం – Article 51A(e).
మొత్తం మౌలిక విధులు – 11.

11. అధికారిక సూచన – Official Reference

భారత రాజ్యాంగంలోని Article 51Aను అధికారిక రాజ్యాంగ పాఠ్యంలో చదవండి.

📘 భారత రాజ్యాంగం – India Code PDF

ఈ పాఠం పోటీ పరీక్షల అభ్యాసం కోసం రూపొందించిన అధ్యయన సామగ్రి. పరీక్షకు ముందు అధికారిక రాజ్యాంగ పాఠ్యంతో ముఖ్యమైన వివరాలను సరిపోల్చుకోండి.

← Previous Topic: Fundamental Rights vs DPSP Next Topic: Indian Parliament →

Study Material by SM Telugu Spoorthi | www.SmTeluguSpoorthi.Com

Chapter 11 – Fundamental Duties | భారత రాజ్యాంగం – మౌలిక విధులు