CHAPTER 23
Parliament of India
భారత పార్లమెంటు
Competitive Exam Study Library | Indian Polity
📖 1. భారత పార్లమెంటు పరిచయం
భారతదేశంలో కేంద్ర స్థాయిలో చట్టాలను రూపొందించే ప్రధాన శాసన వ్యవస్థ పార్లమెంటు. భారత రాజ్యాంగంలోని Part V, Chapter II లో పార్లమెంటుకు సంబంధించిన నిబంధనలు ఉన్నాయి.
Article 79: భారత పార్లమెంటులో రాష్ట్రపతి, రాజ్యసభ, లోక్‌సభ ఉంటారు.
🏛️ 2. పార్లమెంటులోని భాగాలు
పార్లమెంటులో భాగం. బిల్లులకు రాజ్యాంగ ప్రకారం ఆమోదం ఇవ్వడం, పార్లమెంటు సమావేశాలకు సంబంధించిన కొన్ని అధికారాలు నిర్వహించడం వంటి విధులు ఉంటాయి.
ప్రజలచే ప్రత్యక్షంగా ఎన్నికయ్యే సభ. దీనిని House of the People అంటారు.
రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు ప్రాతినిధ్యం వహించే శాశ్వత సభ. దీనిని Council of States అంటారు.
కేంద్ర పార్లమెంటులో రెండు సభలు ఉంటాయి: లోక్‌సభ మరియు రాజ్యసభ.
📜 3. ముఖ్యమైన రాజ్యాంగ అధికరణాలు
- Article 79: పార్లమెంటు నిర్మాణం.
- Article 80: రాజ్యసభ నిర్మాణం.
- Article 81: లోక్‌సభ నిర్మాణం.
- Article 83: పార్లమెంటు సభల పదవీకాలం.
- Article 85: పార్లమెంటు సమావేశాలు, వాయిదా మరియు లోక్‌సభ రద్దు.
- Article 93: లోక్‌సభ స్పీకర్ మరియు డిప్యూటీ స్పీకర్.
- Article 108: ఉభయ సభల సంయుక్త సమావేశం.
- Article 110: మనీ బిల్లుకు నిర్వచనం.
- Article 112: వార్షిక ఆర్థిక ప్రకటన (Union Budget).
- Article 123: పార్లమెంటు సమావేశంలో లేనప్పుడు రాష్ట్రపతి ఆర్డినెన్స్ జారీ చేసే అధికారం.
👥 4. లోక్‌సభ | House of the People
- లోక్‌సభ సభ్యులు ప్రజలచే ప్రత్యక్షంగా ఎన్నికవుతారు.
- సాధారణ పదవీకాలం ఐదు సంవత్సరాలు; అంతకంటే ముందే రద్దు కావచ్చు.
- లోక్‌సభకు స్పీకర్ అధ్యక్షత వహిస్తారు.
- మనీ బిల్లు లోక్‌సభలో మాత్రమే ప్రవేశపెట్టాలి.
- మంత్రిమండలి సమష్టిగా లోక్‌సభకు బాధ్యత వహిస్తుంది.
🏛️ 5. రాజ్యసభ | Council of States
- రాజ్యసభ శాశ్వత సభ; అది పూర్తిగా రద్దు కాదు.
- సాధారణంగా ప్రతి రెండేళ్లకు సుమారు మూడో వంతు సభ్యులు పదవీ విరమణ చేస్తారు.
- రాజ్యసభ సభ్యుని సాధారణ పదవీకాలం ఆరు సంవత్సరాలు.
- ఉపరాష్ట్రపతి రాజ్యసభకు ex-officio Chairmanగా ఉంటారు.
- రాష్ట్రాల ప్రతినిధులను సాధారణంగా ఆయా రాష్ట్రాల శాసనసభల ఎన్నికైన సభ్యులు అనుపాత ప్రాతినిధ్య పద్ధతిలో సింగిల్ ట్రాన్స్‌ఫరబుల్ ఓట్ ద్వారా ఎన్నుకుంటారు.
⚖️ 6. పార్లమెంటు ముఖ్య అధికారాలు
- శాసనాధికారం: రాజ్యాంగం ప్రకారం కేంద్ర జాబితా, ఉమ్మడి జాబితా అంశాలపై చట్టాలు చేయడం.
- ఆర్థికాధికారం: బడ్జెట్, పన్నులు, ప్రభుత్వ ఖర్చులపై చర్చ మరియు ఆమోదం.
- కార్యనిర్వాహక పర్యవేక్షణ: ప్రశ్నోత్తరాలు, చర్చలు, తీర్మానాలు, అవిశ్వాస తీర్మానం ద్వారా ప్రభుత్వాన్ని జవాబుదారీగా ఉంచడం.
- రాజ్యాంగ సవరణ: Article 368 ప్రకారం రాజ్యాంగ సవరణ ప్రక్రియలో పాల్గొనడం.
- ప్రత్యేక అధికారాలు: రాజ్యాంగంలో పేర్కొన్న సందర్భాల్లో రాష్ట్రపతి అభిశంసన, న్యాయమూర్తుల తొలగింపు ప్రక్రియ వంటి అంశాల్లో పాత్ర.
📝 7. Important MCQs | ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు
సమాధానాన్ని చూడటానికి ప్రతి ప్రశ్న కింద ఉన్న బటన్‌పై క్లిక్ చేయండి.
A) Article 74
B) Article 79
C) Article 80
D) Article 81
A) సుప్రీంకోర్టు
B) ఎన్నికల సంఘం
C) రాష్ట్రపతి
D) నీతి ఆయోగ్
A) తాత్కాలిక సభ
B) శాశ్వత సభ
C) స్థానిక సభ
D) న్యాయ సభ
A) Article 108
B) Article 110
C) Article 112
D) Article 123
A) 4 సంవత్సరాలు
B) 5 సంవత్సరాలు
C) 6 సంవత్సరాలు
D) 7 సంవత్సరాలు
A) రాష్ట్రపతి
B) ప్రధానమంత్రి
C) లోక్‌సభ స్పీకర్
D) ఉపరాష్ట్రపతి
📌 8. Quick Revision | త్వరిత పునశ్చరణ
- Article 79 – పార్లమెంటు నిర్మాణం.
- Article 80 – రాజ్యసభ.
- Article 81 – లోక్‌సభ.
- Article 83 – సభల పదవీకాలం.
- Article 93 – లోక్‌సభ స్పీకర్, డిప్యూటీ స్పీకర్.
- Article 108 – ఉభయ సభల సంయుక్త సమావేశం.
- Article 110 – మనీ బిల్లు.
- Article 112 – వార్షిక ఆర్థిక ప్రకటన.
గమనిక: ఈ అధ్యాయం పోటీ పరీక్షల అభ్యాసం కోసం రూపొందించబడింది. పరీక్షకు ముందు తాజా రాజ్యాంగ పాఠ్యం మరియు అధికారిక సమాచారంతో వివరాలను ధృవీకరించండి.
© SM Telugu Spoorthi | Competitive Exam Study Library
2 thoughts on “Parliament of India | భారత పార్లమెంటు – Chapter 23”