History Chapter 27 తీవ్రవాద జాతీయవాదం మరియు స్వదేశీ ఉద్యమం

📖 ఈ పాఠంలో నేర్చుకునేవి

• తీవ్రవాద జాతీయవాదం ఆవిర్భావానికి కారణాలు
• లాల్–బాల్–పాల్ నాయకులు
• బెంగాల్ విభజన – 1905
• స్వదేశీ ఉద్యమం, విదేశీ వస్తువుల బహిష్కరణ
• జాతీయ విద్యా ఉద్యమం
• సూరత్ కాంగ్రెస్ చీలిక – 1907
• 15 నమూనా ప్రశ్నలు, సమాధానాలు, వివరణలు

1. తీవ్రవాద జాతీయవాదం అంటే ఏమిటి?

భారత జాతీయోద్యమ ప్రారంభ దశలో మితవాద నాయకులు వినతులు, చర్చలు, రాజ్యాంగబద్ధమైన మార్గాల ద్వారా సంస్కరణలను సాధించాలని ప్రయత్నించారు. అయితే బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం భారతీయుల అనేక డిమాండ్లను పట్టించుకోకపోవడంతో మరింత దృఢమైన పోరాట పద్ధతులకు మద్దతు పెరిగింది.

ఈ దృఢమైన జాతీయవాద ధోరణిని చరిత్రలో తీవ్రవాద జాతీయవాదం (Extremist Nationalism) అంటారు. ఈ సందర్భంలో “తీవ్రవాదులు” అనే పదం భారత జాతీయోద్యమంలోని చారిత్రక రాజకీయ వర్గాన్ని సూచిస్తుంది.

ఆవిర్భావానికి ముఖ్య కారణాలు

• బ్రిటిష్ పాలనలో ఆర్థిక దోపిడీ, పేదరికం.
• భారతీయులకు ఉన్నత ప్రభుత్వ పదవుల్లో పరిమిత అవకాశాలు.
• మితవాదుల వినతులకు తగిన స్పందన రాకపోవడం.
• బ్రిటిష్ పాలనలో జాతి వివక్ష.
• ప్రజల్లో స్వాభిమానం, స్వపరిపాలన ఆకాంక్ష పెరగడం.
• 1905 బెంగాల్ విభజనపై దేశవ్యాప్తంగా వ్యతిరేకత.

2. లాల్–బాల్–పాల్ నాయకులు

తీవ్రవాద జాతీయవాదం గురించి చదివేటప్పుడు లాల్–బాల్–పాల్ (Lal–Bal–Pal) అనే ముగ్గురు నాయకుల పేర్లు తప్పకుండా గుర్తుంచుకోవాలి.

ఈ ముగ్గురు నాయకులు భారతీయుల్లో రాజకీయ చైతన్యాన్ని పెంచడానికి, స్వరాజ్య ఆకాంక్షను బలపరచడానికి కృషి చేశారు.

3. బెంగాల్ విభజన – 1905

లార్డ్ కర్జన్ భారత వైస్రాయ్‌గా ఉన్న సమయంలో 1905లో బెంగాల్ విభజన జరిగింది. బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం పరిపాలనా సౌలభ్యం కారణంగా విభజన అవసరమని తెలిపింది. అయితే భారత జాతీయవాదులు దీనిని ప్రజల ఐక్యతను బలహీనపరిచే చర్యగా విమర్శించారు.

విభజనకు వ్యతిరేకంగా ప్రజల స్పందన

• విదేశీ వస్తువులను బహిష్కరించాలని పిలుపునిచ్చారు.
• భారతీయ వస్తువులు, చేతివృత్తులను ప్రోత్సహించారు.
• ప్రజా సమావేశాలు, ఊరేగింపులు నిర్వహించారు.
• జాతీయ విద్యాసంస్థల స్థాపనకు ప్రోత్సాహం లభించింది.
• వివిధ ప్రాంతాల్లో జాతీయవాద భావాలు మరింత బలపడ్డాయి.

బెంగాల్ విభజనకు వ్యతిరేక ఉద్యమం బెంగాల్‌కే పరిమితం కాకుండా భారత జాతీయోద్యమంపై విస్తృత ప్రభావం చూపింది. 1911లో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం బెంగాల్ విభజనను రద్దు చేసింది.

4. స్వదేశీ ఉద్యమం (Swadeshi Movement)

“స్వదేశీ” అంటే మన దేశంలో తయారైన వస్తువులను ఉపయోగించడం, దేశీయ ఉత్పత్తులను ప్రోత్సహించడం. 1905 బెంగాల్ విభజనకు వ్యతిరేకంగా స్వదేశీ ఉద్యమం విస్తృతంగా బలపడింది.

స్వదేశీ ఉద్యమం ప్రధాన లక్ష్యాలు

• భారతీయ వస్తువుల వినియోగాన్ని పెంచడం.
• విదేశీ వస్తువులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడం.
• దేశీయ పరిశ్రమలు, చేతివృత్తులను ప్రోత్సహించడం.
• ప్రజల్లో స్వాభిమానం, జాతీయ ఐక్యతను పెంపొందించడం.
• బ్రిటిష్ ఆర్థిక ప్రయోజనాలపై శాంతియుత ప్రజా ఒత్తిడి తీసుకురావడం.

బహిష్కరణ ఉద్యమం (Boycott Movement)

బ్రిటిష్ వస్తువులను కొనకుండా ఉండటం, విదేశీ వస్త్రాలను బహిష్కరించడం వంటి చర్యలు ఉద్యమంలో భాగమయ్యాయి. ప్రజలు దేశీయ వస్తువులను ఉపయోగించాలని ప్రచారం చేశారు.

జాతీయ విద్యా ఉద్యమం (National Education Movement)

బ్రిటిష్ నియంత్రణకు ప్రత్యామ్నాయంగా భారతీయ విలువలు, జాతీయ భావనలకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చే విద్యాసంస్థలను ప్రోత్సహించారు. విద్యార్థులు, ఉపాధ్యాయులు, ప్రజా నాయకులు ఈ ఉద్యమంలో పాల్గొన్నారు.

5. కాంగ్రెస్ సూరత్ చీలిక – 1907

కాంగ్రెస్‌లో మితవాదులు, తీవ్రవాదుల మధ్య రాజకీయ పద్ధతులు, ఉద్యమాన్ని నడిపించే విధానం విషయంలో విభేదాలు పెరిగాయి. ఈ విభేదాలు 1907 సూరత్ సమావేశంలో తీవ్రరూపం దాల్చాయి.

మితవాదులు మరియు అతివాదులు – వ్యత్యాసం

సూరత్ చీలిక కాంగ్రెస్ ఐక్యతకు దెబ్బతీసింది. అయినప్పటికీ స్వదేశీ ఉద్యమం, జాతీయవాద ప్రచారం భారత స్వాతంత్ర్య పోరాటానికి முக்கியமான பங்களிப்பை வழங்கின.

6. ముఖ్యమైన కాలక్రమం (Timeline)

🧠 త్వరిత పునశ్చరణ

📝 15 నమూనా ప్రశ్నలు (Model MCQs)

ప్రతి ప్రశ్నకు సరైన సమాధానం, దాని వివరణ ఇచ్చాము. ఇవి సాధన కోసం రూపొందించిన నమూనా ప్రశ్నలు; ధృవీకరించిన గత పరీక్ష ప్రశ్నలు కావు.

🎯 పరీక్షకు ముందు గుర్తుంచుకోవాల్సినవి

• 1905 – బెంగాల్ విభజన, స్వదేశీ ఉద్యమం.
• లాల్–బాల్–పాల్ ముగ్గురు నాయకుల పూర్తి పేర్లు గుర్తుంచుకోండి.
• స్వదేశీ, బహిష్కరణ, జాతీయ విద్య మధ్య తేడాను అర్థం చేసుకోండి.
• 1907 – సూరత్ చీలిక.
• 1911 – బెంగాల్ విభజన రద్దు.