SM TELUGU SPOORTHI • COMPETITIVE EXAM STUDY LIBRARY
Chapter 23: British Administration and Land Revenue Systems
బ్రిటిష్ పరిపాలనా విధానాలు మరియు భూ ఆదాయ వ్యవస్థలు
Indian History | APPSC Group 1 & Group 2
1. పరిచయం | Introduction
భారతదేశంలో బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ రాజకీయ అధికారాన్ని విస్తరించిన తర్వాత, ఆదాయ వసూళ్లు, న్యాయవ్యవస్థ, పరిపాలనలో మార్పులు చేపట్టింది. భూమి పన్ను కంపెనీ ఆదాయానికి ముఖ్యమైన వనరుగా మారింది.
బ్రిటిష్ పాలనలో ప్రధానంగా మూడు భూ ఆదాయ వ్యవస్థలు అమలులోకి వచ్చాయి:
Permanent Settlement
శాశ్వత భూ పన్ను నిర్ణయం; జమీందారుల ద్వారా వసూళ్లు.
Ryotwari System
రైతుతో నేరుగా భూ ఆదాయ సంబంధం.
Mahalwari System
గ్రామం లేదా మహల్ ఆధారంగా భూ ఆదాయ అంచనా.
2. శాశ్వత భూ ఆదాయ వ్యవస్థ | Permanent Settlement
ప్రధాన వ్యక్తి
Lord Cornwallis
1793
బెంగాల్ ప్రాంతంలో శాశ్వత భూ ఆదాయ వ్యవస్థను అమలు చేశాడు.
వ్యవస్థ స్వభావం
ప్రభుత్వానికి చెల్లించాల్సిన భూ ఆదాయాన్ని శాశ్వతంగా నిర్ణయించారు. జమీందారులు రైతుల నుంచి ఆదాయాన్ని వసూలు చేసి ప్రభుత్వానికి చెల్లించేవారు.
ముఖ్య లక్షణాలు
- ప్రభుత్వానికి చెల్లించాల్సిన భూ ఆదాయం శాశ్వతంగా నిర్ణయించబడింది.
- జమీందారులు ఆదాయ వసూళ్లలో కీలక పాత్ర పోషించారు.
- నిర్ణీత మొత్తాన్ని చెల్లించలేని జమీందారుల భూములు వేలానికి వెళ్లే పరిస్థితి ఏర్పడేది.
- రైతులపై అధిక వసూళ్లు, భూమి హక్కుల విషయంలో అనేక సమస్యలు తలెత్తాయి.
Exam Point: Permanent Settlement — 1793 — Lord Cornwallis — Bengal.
3. రైత్వారీ వ్యవస్థ | Ryotwari System
ప్రధాన వ్యక్తులు
Thomas Munro మరియు Alexander Read
మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో ఈ వ్యవస్థ అభివృద్ధి, అమలులో కీలక పాత్ర పోషించారు.
ప్రధాన లక్షణం
ప్రభుత్వం రైతుతో నేరుగా భూ ఆదాయ సంబంధాన్ని ఏర్పరచుకుంది. మధ్యవర్తి జమీందారు పాత్ర ప్రధానంగా ఉండేది కాదు.
ముఖ్యాంశాలు
- ప్రతి రైతు సాగు చేస్తున్న భూమి ఆధారంగా ఆదాయాన్ని అంచనా వేసేవారు.
- రైతు ప్రభుత్వానికి నేరుగా పన్ను చెల్లించేవాడు.
- భూమి దిగుబడి, సాగు పరిస్థితులు, భూమి అంచనా వంటి అంశాలు పన్ను నిర్ణయంపై ప్రభావం చూపేవి.
- పన్ను భారం, விளைச்சல் மாற்றங்கள் மற்றும் வறட்சி போன்ற சூழ்நிலைகள் விவசாயிகளுக்கு சிரமங்களை ஏற்படுத்தின.
Exam Point: Ryotwari — direct settlement with cultivators — Madras and parts of Bombay Presidency.
4. మహల్వారీ వ్యవస్థ | Mahalwari System
ముఖ్యమైన వ్యక్తి
Holt Mackenzie
1822
ఉత్తర భారతదేశంలోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో ఈ వ్యవస్థకు రూపకల్పన జరిగింది.
ప్రధాన లక్షణం
గ్రామం లేదా మహల్‌ను ఒక యూనిట్‌గా తీసుకొని భూ ఆదాయాన్ని అంచనా వేసేవారు. గ్రామ సమూహం లేదా సంబంధిత భూస్వాముల బాధ్యత ఉండేది.
- గ్రామాన్ని లేదా మహల్‌ను ఆదాయ అంచనాకు ప్రాథమిక యూనిట్‌గా పరిగణించారు.
- భూ ఆదాయాన్ని కాలానుగుణంగా మళ్లీ అంచనా వేయవచ్చు.
- ఉత్తర-పశ్చిమ ప్రావిన్సులు, పంజాబ్‌లోని కొన్ని ప్రాంతాలతో ఈ విధానం సంబంధం కలిగి ఉంది.
- ప్రాంతానుసారం అమలు విధానాల్లో తేడాలు ఉండేవి.
Exam Point: Mahalwari — Holt Mackenzie — 1822 — village or mahal as the unit.
5. మూడు భూ ఆదాయ వ్యవస్థల మధ్య తేడాలు
| అంశం | Permanent Settlement | Ryotwari | Mahalwari |
|---|---|---|---|
| ప్రధాన యూనిట్ | జమీందారీ ఎస్టేట్ | రైతు సాగు భూమి | గ్రామం లేదా మహల్ |
| ఆదాయ సంబంధం | జమీందారు ద్వారా | ప్రభుత్వం – రైతు | గ్రామ సమూహం లేదా సంబంధిత భూస్వాములు |
| ముఖ్యమైన పేరు | Lord Cornwallis | Thomas Munro, Alexander Read | Holt Mackenzie |
| ముఖ్యమైన సంవత్సరం | 1793 | 19వ శతాబ్దంలో విస్తృత అమలు | 1822 |
| సంబంధిత ప్రాంతాలు | బెంగాల్, బీహార్‌లోని కొన్ని ప్రాంతాలు | మద్రాస్, బొంబాయి ప్రాంతాల్లోని కొన్ని భాగాలు | ఉత్తర-పశ్చిమ ప్రావిన్సులు, పంజాబ్‌లోని కొన్ని ప్రాంతాలు |
గుర్తుంచుకోండి: இந்த மூன்று வருவாய் முறைகளின் அடிப்படை வேறுபாடு வரி வசூலிக்கும் பொறுப்பு யாரிடம் இருந்தது என்பதாகும்.
6. బ్రిటిష్ పరిపాలనలో ముఖ్యమైన చట్టాలు
| చట్టం | సంవత్సరం | ప్రాముఖ్యత |
|---|---|---|
| Regulating Act | 1773 | బెంగాల్ గవర్నర్‌ను గవర్నర్ జనరల్ ఆఫ్ బెంగాల్‌గా నియమించే వ్యవస్థకు పునాది వేసింది; కంపెనీ పాలనపై పార్లమెంటు నియంత్రణ పెరిగింది. |
| Pitt’s India Act | 1784 | భారతదేశంలోని కంపెనీ వ్యవహారాలపై బ్రిటిష్ ప్రభుత్వ నియంత్రణను బలపరిచింది. |
| Charter Act | 1813 | భారతదేశంతో కంపెనీ వాణిజ్య గుత్తాధిపత్యాన్ని చాలా వరకు ముగించింది; చైనాతో వాణిజ్యం, టీ వ్యాపారానికి మినహాయింపులు ఉండేవి. |
| Charter Act | 1833 | కంపెనీ వాణిజ్య కార్యకలాపాలను పూర్తిగా ముగించి, పరిపాలనా సంస్థగా మార్చింది. |
| Charter Act | 1853 | శాసన, కార్యనిర్వాహక విధులను మరింత వేరు చేసే మార్పులు చేసింది; సివిల్ సర్వీసుల్లో పోటీ పరీక్షలకు దారి తీసింది. |
| Government of India Act | 1858 | ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ పాలన ముగిసి, భారతదేశ పరిపాలన బ్రిటిష్ కిరీటం చేతుల్లోకి వెళ్లింది. |
7. బ్రిటిష్ పరిపాలనా వ్యవస్థలో మార్పులు
న్యాయవ్యవస్థ
బ్రిటిష్ పాలనలో కొత్త న్యాయస్థానాలు, చట్టపరమైన విధానాలు విస్తరించాయి. వీటి అమలు ప్రాంతం, కాలం ఆధారంగా మారుతూ వచ్చింది.
సివిల్ సర్వీసులు
పరిపాలనా వ్యవస్థను నిర్వహించడానికి అధికారుల వ్యవస్థ అభివృద్ధి చెందింది. ఉన్నత పదవుల్లో యూరోపియన్ల ఆధిపత్యం ఎక్కువగా ఉండేది.
ఆర్థిక ప్రభావం
భూ ఆదాయ వసూళ్లు ప్రభుత్వ ఆదాయానికి కీలకమైనవి. అధిక పన్ను భారం అనేక రైతు కుటుంబాలపై ప్రభావం చూపింది.
8. ముఖ్యమైన కాలక్రమం | Timeline
| సంవత్సరం | సంఘటన |
|---|---|
| 1773 | Regulating Act |
| 1784 | Pitt’s India Act |
| 1793 | Permanent Settlement |
| 1813 | Charter Act |
| 1822 | Holt Mackenzie యొక్క Mahalwari ప్రణాళిక |
| 1833 | Charter Act; కంపెనీ వాణిజ్య కార్యకలాపాలకు ముగింపు |
| 1853 | Charter Act |
| 1858 | Government of India Act; కంపెనీ పాలన ముగింపు |
9. పరీక్షకు ముఖ్యమైన రివిజన్ పాయింట్లు
- Permanent Settlement — 1793 — Lord Cornwallis.
- Ryotwari System — Thomas Munro, Alexander Read.
- Mahalwari System — Holt Mackenzie — 1822.
- Ryotwari విధానంలో ప్రభుత్వానికి నేరుగా పన్ను చెల్లించే వ్యక్తి రైతు.
- Mahalwari విధానంలో గ్రామం లేదా మహల్ ప్రధాన యూనిట్.
- Regulating Act — 1773.
- Pitt’s India Act — 1784.
- Charter Act — 1833: కంపెనీ వాణిజ్య కార్యకలాపాల ముగింపు.
- Government of India Act — 1858: కంపెనీ పాలన ముగింపు.
10. Model MCQs – 15 ప్రశ్నలు
ఇవి సాధన కోసం రూపొందించిన మోడల్ ప్రశ్నలు; ధృవీకరించిన గత పరీక్ష ప్రశ్నలు కావు.
A) 1773 B) 1784 C) 1793 D) 1822
సమాధానం: C) 1793
A) Lord Cornwallis B) Thomas Munro C) Holt Mackenzie D) Lord Dalhousie
సమాధానం: A) Lord Cornwallis
A) విదేశీ వ్యాపారులు B) రైతులు C) సైనికులు D) న్యాయమూర్తులు
సమాధానం: B) రైతులు
A) Thomas Munro B) Robert Clive C) Warren Hastings D) Lord Canning
సమాధానం: A) Thomas Munro
A) ఓడరేవు B) గ్రామం లేదా మహల్ C) సైనిక శిబిరం D) నగరం మాత్రమే
సమాధానం: B) గ్రామం లేదా మహల్
A) Holt Mackenzie B) Robert Clive C) Tipu Sultan D) Lord Wellesley
సమాధానం: A) Holt Mackenzie
A) 1757 B) 1773 C) 1793 D) 1858
సమాధానం: B) 1773
A) 1773 B) 1784 C) 1813 D) 1833
సమాధానం: B) 1784
A) జమీందారులు B) నౌకాదళ అధికారులు C) విదేశీ రాయబారులు D) న్యాయమూర్తులు మాత్రమే
సమాధానం: A) జమీందారులు
A) కంపెనీ వాణిజ్య కార్యకలాపాలు ముగిశాయి B) మొఘల్ సామ్రాజ్యం ప్రారంభమైంది C) ప్లాసీ యుద్ధం జరిగింది D) టిప్పు సుల్తాన్ మరణించాడు
సమాధానం: A) కంపెనీ వాణిజ్య కార్యకలాపాలు ముగిశాయి
A) కంపెనీ పాలన ముగిసింది B) Permanent Settlement ప్రారంభమైంది C) ప్లాసీ యుద్ధం జరిగింది D) Ryotwari విధానం రద్దయింది
సమాధానం: A) కంపెనీ పాలన ముగిసింది
A) బెంగాల్ B) కాశ్మీర్ మాత్రమే C) గోవా మాత్రమే D) రాజస్థాన్ మాత్రమే
సమాధానం: A) బెంగాల్
A) మద్రాస్ B) బెంగాల్ మాత్రమే C) పంజాబ్ మాత్రమే D) అవధ్ మాత్రమే
సమాధానం: A) మద్రాస్
A) కంపెనీ வாணிக உரிமைகள் B) 1857 తిరుగుబాటు C) టిప్పు సుల్తాన్ పాలన D) మరాఠా సమాఖ్య స్థాపన
సమాధానం: A) కంపెనీ వాణిజ్య హక్కులు
A) Permanent–Cornwallis; Ryotwari–Munro; Mahalwari–Mackenzie
B) Permanent–Tipu Sultan; Ryotwari–Clive; Mahalwari–Akbar
C) Permanent–Dalhousie; Ryotwari–Aurangzeb; Mahalwari–Wellesley
D) అన్ని తప్పు
సమాధానం: A) Permanent–Cornwallis; Ryotwari–Munro; Mahalwari–Mackenzie
11. Further Reading
- NCERT – Modern Indian History సంబంధిత పాఠ్యాంశాలు.
- AP State Board చరిత్ర పాఠ్యపుస్తకాలు.
- APPSC Group 1 మరియు Group 2 అధికారిక సిలబస్.
పరీక్షకు సిద్ధమయ్యేటప్పుడు చట్టాల సంవత్సరాలు, భూ ఆదాయ వ్యవస్థల లక్షణాలు, సంబంధిత వ్యక్తుల పేర్లను పునశ్చరణ చేయండి.
SM Telugu Spoorthi | Indian History Study Material | Telugu + English
1 thought on “British Administration and Land Revenue Systems in Telugu | Chapter 23”